امروز: برای مرتد ـ مطلقاً ـ در قرآن هیچ مجازات دنیوی از قبیل اعدام و حبس ابد پیش بینی نشده است
درآمد
مرتد، مسلمانی است که از دین اسلام خارج شود و ساب النبی یعنی اهانت به پیامبر اسلام ( و در تشیع به ائمه).
اگرچه برخی از فقهای شیعه و سنی و یا مفسران قرآن، گفته اند و نوشته اند که مجازات ارتداد و ساب النبی، اعدام است، اما صرف اظهارنظر این فقها و مفسران به این معنا نیست که چنین مجازاتی در قرآن آمده است و یا این مجازات پایه ی قرآنی قابل دفاعی دارد.( و البته به این معنا هم نیست که فقها در این خصوص اجماع دارند و نظر همه ی فقها چنین است)
در میان علمای تشیع، شیخ طوسی در کتابی به نام الارتداد، اگرچه در آغاز آیاتی از قرآن را می آورد تا خطر ارتداد و حرمت آن را نشان دهد. اما هنگامی که به لزوم قتل مرتد می پردازد، از روایات و اجماع فقها بهره می گیرد و نه خود قرآن.
محمدجواد فاضل لنکرانی - فرزند آیت الله لنکرانی که مشهوراست فتوای پدرایشان منجر به قتل رافق تقی نویسنده آذربایجانی شد- پس از مراجعه به آرای مفسران تشیع و تسنن، به آیاتی از قرآن در خصوص موضوع ارتداد اشاره می کند اما در هر مورد رجوع ایشان نه به متن قرآن بلکه به تفسیری معین و یا روایتی است که آن آیه را تفسیر می کند و با اینهمه او نیز در پایان اعتراف می کند که آیات مورد نظر، " به تنهايي براي استدلال مشكل است و به عبارت ديگر چنانچه روايات دلالت واضحي بر حكم داشته باشند ميتوانيم لااقل از اين آيات به عنوان مؤيّد استفاده كنيم."
مطابق با آیات قرآن، مرتدین در کنار کافرین، مشرکین، ظالمین، منافقین، ناقضین عهدالله، بنی اسرائیل، قاذفین محصنات و قاتلین از جمله ملعونین الهی اند، اما از این ملعونین تنها " قاتلین مرتکب قتل عمد" مجازات اعدام دارد و رمی محصنات نیز مجازات تازیانه دارد و مرتدین علیرغم ملعون بودن مشمول هیچ مجازات دنیوی نیستند.
در این یادداشت، برآنیم که نشان دهیم "هیچگونه مستند قرآنی برای مجازات مرتد در این دنیا وجود ندارد." منبع اصلی این یادداشت رساله ای است از محسن کدیور، روحانی نواندیش دینی که سال گذشته در رد مجازات اعدام برای ارتداد و توهین به پیامبر، نوشته است.
***
قرآن منبع اصلی اسلام است. سنتِ پیامبر دومین منبع اسلام است( و سنت ائمه برای شیعه سومین منبع اسلام است.)
شرط اعتبار روایاتی که از پیامبر و ائمه ذکر می شود عدم مخالفت با قرآن است؛ زیرا اگر روایاتی وجود داشته باشد که با قرآن ناسازگار بیافتد، سبب ناسازگاری در کل دین و منابع دینی می شود. از طرف دیگر پیامبر اسلام در سخنی -که تردیدی در آن نیست- گفته است: "هر حدیثی را که از من شنیدید آنرا به کتاب خدا عرضه کنید، اگر موافق قرآن بود، به آن عمل کنید و اگر مخالف قرآن نبود حدیث من نیست و به دروغ به من نسبت داده شده است." ( دست کم سه روایت مشهور نیز از امامان شیعه وجود دارد که تاکید کرده اند که اگر روایتی از ایشان رسید نخست بر کتاب خدا عرضه شود، اگر مخالف قرآن بود، سخن آنان نیست، بلکه باطل و مردود و زخرف است .)
از این مقدمه پیداست که در شریعت اسلام دلایل عقلی و نقلی کافی وجود دارد تا روایاتی را که با متن قرآن ناسازگار می افتند، نادیده گرفت.
آیاتی از قرآن که با روایات قتل ساب النبی ناسازگارند
آیاتی از قرآن را که روایات قتلِ ساب النبی با آنها ناسازگاراند، می توان در دو دسته جای داد.
دسته نخست آیاتی هستند که صراحتاً به موضوع ساب النبی پرداخته اند و ضمن تاکید بر مجازات آخروی آن، نحوه مواجهه ی پیامبر و مومنان را با این افراد را سفارش می کند و البته در هیچ موردی از آنان سخنی از لزوم مجازات دنیوی آنها نیامده است. ( نمونه هایی از این آیات عبارتند از: الاحزاب ۴۸-۴۵؛ آل عمران ۱۸۶؛ احزاب ۵۷؛ توبه ۶۱؛ التوبه ۴۹ )
لازم به ذکر است که این پنج آیه که در لزوم بی اعتنایی پیامبر و صبر و تقوای مومنان در قبال آزارهای کافران و مشرکان و منافقان و عدم مجازات دنیوی آنها آمده اند، از آیات محکم هستند نه متشابه و نیز این آیات مربوط به سور مدنی و برخی از آنها مربوط به سوری هستند که در دوره متأخر مدینه و اوج قدرت پیامبر نازل شده اند و به این وسیله شائبه ی هرگونه سازش احتمالی بین می رود.
دسته دوم آیاتی هستند که می گویند پیامبر اسلام برای مکارم اخلاق مبعوث شده و صاحب خلق عظیم معرفی شده و به او امر شده است که خطاهای مردم را عفو کند، نرمخو باشد و اسباب استغفار از گناهان مردم و رحمت برای جهانیان و رأفت برای مومنان شود. ( در باب نمونه: قلم ۴؛ الانبیاء ۱۰۷؛ آل عمران ۱۵۹؛ التوبــة ۱۲۸)
در این آیات، خُلق عظیم و مکارم اخلاقی برای پیامبر شامل مولفه های زیر است: رحمت برای جهانیان، نرمخویی، عفو و گذشت از خطاهای مردم، استغفار از خداوند برای بخشش گناهان مردم، مشورت با ایشان، توکل بر خداوند، غمخوار مردم، شائق هدایت مردم، اهل رأفت و شفقت بر اهل ایمان.
روایاتی که که به هر دلیل حکم قتل و مهدورالدمی سابّ النبی را آورده اند، تناسبی با این خلق عظیم و مکارم اخلاق ندارد، بلکه ناسازگارند. زیرا لازمه خلق عظیم عفو و گذشت از خطاهای مردم و رحمت و رأفت نسبت به آنان است. و معلوم است که اعدام دشنام دهنده و سابّ النبی یعنی عدم گذشت و عفو.
با مراجعه با این آیات، کلیه روایاتی که قتل سابّ النبی را به پیامبر نسبت می دهند از حجیت ساقط می شوند. (به باور شیعه علی نفس نبیّ است و ولیّ نمی تواند چیزی جز خلق عظیم داشته باشد، اگر نبی مجاز به دستور قتل سابّ النبی نیست، بواسطه مخالفت با خلق عظیم، ولیّ نیز به همین دلیل مجاز به دستور قتل سابّ النبی نمی باشد.)
معنای فقهی این تبیین، عدم حجیت روایات وجوب قتل سابّ النبی به دلیل مخالفت این روایات با محکمات آیات قران کریم است.
آیاتی از قرآن که با روایات قتل مرتد ناسازگارند
روایات مبتنی بر وجوب قتل و مهدورالدم بودن مرتد با آیاتی از قرآن ناسازگارند که می شود آنها را در چهار دسته قرار داد.
دسته اول آیاتی هستند که اسلام آوردن را اجباری نمیدانند به اختیار انسان در ورود و خروج از آن تاکید دارند. (البقره ؛یونس ۹۹؛ هود ۲۸ )
از این سه آیه می توان این قاعده بلکه این دستور قرآنی را نتیجه گرفت که نمی توان و نباید کسی را به دین و ایمان مجبور کرد. آزادی مذهب چیزی جز نفی اکراه و اجبار در این حوزه نیست. روایات وجوب قتل و مهدورالدم بودن مرتد معنایی جز "اکراه در بقای دین" ندارد و در مخالفت آشکار با آیات نفی اکراه قرآن است.
دسته دوم آیاتی هستند که به آزادی و اختیار انسان و جزا و پاداش متناسب با آن در انتخاب عقیده و راه زندگی پرداخته اند. (کهف ۲۹؛ یونس ۱۰۸؛ زمر ۴۱؛ نمل ۹۳-۹۱)
این دسته از آیات که نمونه ای از آن گذشت با تأکید بر آزادی و اختیار دنیوی برای هدایت و یا گمراه شدن است . آزادی در اتخاب عقیده و مذهب با وضع هر گونه مجازات دنیوی به دلیل امور اعتقادی و دینی بویژه وضع مجازات اعدام برای خروج از دین در تعارض کامل است
دسته سوم آیاتی هستند که وظیفه ی پیامبر را تنها ابلاغ و تذکار اسلام و نه اجبار بر آن می دانند. (غاشیه ۲۱ تا ۲۲؛ ق ۴۵؛ فرقان ۵۶ تا ۵۸؛ رعد ۴۰؛ مائده ۹۹)
لازمه اینکه پیامبر فقط تذکر دهنده باشد و سیطره ای بر مردم نداشته باشد، تنها هشدار دهنده و مژده رسان باشد، ابلاغ پیام به عهده او و حساب رسی به عهده خداوند باشد، این است که ورود و خروج در دین اختیاری باشد، نه اینکه فرد بین بقای در دین و مرگ مخیر باشد. اگر مجازات مرگ در انتظار کسی که از اسلام خارج می شود باشد، دیگر اینکه فقط تذکر دهنده است بی معنی خواهد بود، همچنانکه با مجازات اعدام برای مرتد اینکه پیامبر(ص) فقط انذار دهنده و ابلاغ کننده است بی معنی خواهد بود.
دسته چهارم آیاتی از قرآن اند اگرچه تغییر ایمان به کفر را مذموم دانسته و از عاقبت سوء اخروی آنها خبرداده اند، اما هیچ مجازات دنیوی از قبیل اعدام و حبس ابد را بر ارتداد تجویز نکرده اند. (البقرة ۲۱۷؛ آل عمران ۹۰-۸۶؛ النساء ۱۳۷؛ المائده ۵؛ المائده ۵۴؛ التوبــة ۷۴؛ النحل ۱۰۶؛ محمد ۲۸-۲۵)
در این آیات مجازاتی از قبیل: حبط اعمال در دنیا ملعون دائمی خدا و فرشتگان و مردم، محرومیت از هدایت الهی ، مغضوب خداوند بودن، محبوب خداوند نبودن، تسویل و فریب شیطان در این دنیا برای فرد مرتد برشمرده شده است و به آثار اخروی ارتداد از قبیل: حبط اعمال، عذاب عظیم، خلود در عذاب دوزخ، محرومیت از تخفیف عذاب و ، محرومیت از مغفرت الهی و خسران در آخرت وعده داده است اما کمترین اشاره ای به مجازات از قبیل زندان و شلاق و اعدام و تبعید و محرومیت اجتماعی سیاسی به چشم نمی خورد، قتل و حبس ابد که جای خود دارد.
نتیجه گیری:
تأمل در تمامی آیات مرتبط با ارتداد نشان می دهد، روایاتی که حکم قتل نفس مرتد را صادر می کنند، از اصالت برخوردار نیستند؛ بلکه نتایج مهم دیگری به دست می دهد. نتایجی چون:
۱ـ درقرآن، تبدیل ایمان به کفر- مطلقاً- امر مذموم ، ناپسند و مردودی است.
۲ـ برای ارتداد نظری در قرآن هیچ مجازاتی پیش بینی نشده است، نه در دنیا و نه در آخرت.
۳ـ برای ارتداد عملی و سیاسی مجازات اخروی پیش بینی شده است.
۴ـ برای مرتد ـ مطلقاً ـ در قرآن هیچ مجازات دنیوی از قبیل اعدام و حبس ابد پیش بینی نشده است
منبع: جرس
]]>
